DİVAN EDEBİYATI ŞAİRLERİ

HOCA DEHHANİ

  • Doğum ve ölüm tarihleri tam olarak bilinmemektedir. Sadece 13. yy’ da yaşadığı bilinmektedir.

  • Divan Edebiyatının ilk şairi kabul edilir.

  • Din dışı konularda ilk kez şiir yazarak Divan Edebiyatının kuruluşunu  başlattığı kabul edilir.

  • Selçuklu Şehnamesi adlı Farsça eseri yirmi bin beyitliktir.

  • Divanı yoktur ancak  altı tane gazeli ve 74 beyitlik bir kasidesinin olduğu bilinmektedir.

MEVLANA

 

  • 13. yüzyıl tasavvuf şairidir.

  • Horasan’dan Konya’ya gelip yerleşmiştir.

  • Birkaç şiiri dışında bütün şiirlerini Farsça ile kaleme almıştır.

  • Şiirlerinde aruz veznini kullanmıştır.

  • Hoşgörü ifadeleri ile günümüzde evrensel bir değer olarak kabul edilmektedir.

 

 Eserleri:

 

Mesnevi (26 bin beyit): Tasavvufi hikayelerden oluşur.

Divan-ı Kebir (Gazelleri ve rubaileri): Kırk bin beyitten oluşan lirik bir eserdir.

Fihi Ma-Fih: Mevlana’nın tasavvuf sohbetlerini içerir.

Mecalis-i Seb’a (Yedi Vaaz): Mevlana’nın yedi tane vaazını içerir.

Mektubat: Mevlana’nın devlet yetklilerine yazdığı 147 mektuptan oluşur.

 

SULTAN VELED

 

  • Mevlana’nın oğludur.

  • Mevlevilik tarikatının kurucusudur.

  • Eserlerinde babası gibi Farsça kullanmıştır.Ancak Türkçe yazdığı şiirler de vardır.

  • Lirizmi babası kadar derin değildir.

 

Eserleri:

Dîvân

İbtidâ-nâme

Rebâb-nâme

İntihâ-nâme

Ma’arif

 

AHMET FAKİH

 

  • Yaşamı hakkında kesin bilgiler yoktur.

  • Horasan’dan Konya’ya gelip, Mevlana’nın babasından fıkıh dersleri almıştır.

  • Aldığı fıkıh derslerinden dolayı kendiine ‘akih’ denilmiştir.

Eserleri:

 

Çarhname: 88 beyitlik bir kasidedir. Dünyanın geçiciliğinden bahseder.

 

Kitâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-Şerîfe: Hacca gittiği sırada gördüklerinden yola çıkarak kutsal toprakları anlattığı eseridir.

 

ŞEYYAD HAMZA

 

  • 13. yy’ın son zamanlarında doğup, 14. yy’ da edebiyat dünyasında yerini almıştır.

  • Hece ve aruz ölçüsünü kullanan sanatçılardandır.

  • Tasavvıfi konuların yanında bireysel  konuları da ele almıştır.

  • Gazel ve kasidelerindeki  doğallık dikkat çekicidir.

 

Eserleri:

Yusuf u Züleyha Mesnevisi: 1529 beyitten oluşur. Hz. Yusuf ile Züleyha kıssasını anlatır.

 

AHMEDİ (1334-1413)

 

  •  “Divan” sahibi olan ilk şairimizdir.

  • Eserlerinde sade bir dil kullanmıştır.

  • Eserlerinde Oğuz Türkçesinin özellikleri görülür.

  • Tasavvufu çok iyi bilmesine rağmen bireysel konulardan bahsetmeyi tercih etmiştir.

 

Eserleri:

Cemşid ü Hurşit (mesnevi):   İranlı şair Selman’ın aynı adlı 2700 beyitlik eserini çevirip eklemelerde buunarak 5000 beyite ulaştırdığı eseridir.

 

İskendername (mesnevi): Makedonyalı İskenderden bahseder

 

Divan: 9000 beyitlik bir eserdir.

Tervih’ül Ervah: Tıp ile alakalı bir mesnevidir.

Mirkatü’l Edeb: Arapça ve Farsça manzum sözlük.

 

AŞIK PAŞA

 

  • Asıl adı Alaeddin Ali’dir.

  • Mutassavıf  şairlerden olup Kırşehir’lidir.

  • Selçuklu sarayında Farsçanın konuşulduğu, Arapça ve Farsça’nın sanat diline egemen olduğu bir dönemde Türkçeyi savunmuştur.

  • Eserleri genel olarak didaktik özellik gösterir.

  • Sade bir üslubu vardır.

  • Aruzun yanında heceyi de kullanmıştır.

 

Eserleri:

Garibnâme: 10613 beyitlik tasavvufi mesnevidir.

Fakrnâme: 161 beyitlik tasavvufi bir eserdir.

Hikâye: 59 beyitlik kısa bir mesnevidir.

Vasf-ı Hâl: Garibname’nin sonunda yer alır. 39 beyitlik kısa bir mesnevidir.

Kimya Risalesi: Dili ağırdır. Bu yüzden Aşık Paşa’ya ait olduğu şüphelidir. Nazım nesir karışık yazılmıştır.

 

KADI BURHANEDDİN (1344-1399)

 

  • Azeri Türkçesi ile şiirler yazmıştır.

  • Tuyuğlarıyla ünlüdür.

  • Sade ve anlaşılır bir üslubu vardır.

 

Eseri:  Divan

 

NESİMİ (? -1404)

 

  • Bağdat’ dağmuş, Diyarbakır’ a yerleşmiştir.

  • Azeri sahası şairlerindendir.

  • Yunus Emre ve Mevlana’dan etkilenmiştir.

  • Sade bir dille şiirler yazmıştır.

  •  

Eseri:

Türkçe Divan, Farsça Divan

 

GÜLŞEHRİ /1250-1335)

  • Asıl adının Ahmed ya da Süleyman olduğu tahmin edilmektedir. 

  • Kırşehire erleşmiştir. Kırşehir’e eskiden Gülşehir denildiğinden kendisine “Gülşehri” denilmiştir.

  • Sultan Veled’in isteği üzerine Mevleviliği tanıtmak için Kırşehir’ e yerleşti

  • Tasavvufu konu edinmiştir. Aruzu tekniğine göre kullanmasını bilmiştir.

  • Arapça ve Farsça bilmesine rağmen eserlerinde Türkçeyi tercih etmiştir.

 

Eserleri:

  • Mantıku’t Tayr: ““Mantıku’t Tayr” adlı tasavvufi alegorik mesnevisinde Kaf Dağı’na ulaşmak isteyen kuşların Hz. Süleyman’ın kuşu olan Hüthüt’ün ön­derliğinde yaptıkları yolculuğu anlatır. İran şairi Feridüddin Attar’ın4724 beyitlik aynı adlı eserini çevirip eklemelerle 8184 beyite ulaştırmıştır.

 

Felekname: Farsça tasavvufi eser.

 

Aruz Risalesi: Aruz kalıplarının özelliklerinden bahseder.

 

Kuduri Tercümesi:  Çeviri bir kitaptır. Henüz ele geçmemiştir. Varlığını Gülşehri’nin Mantuk’ut Tayr’daki ifadelerinden anlıyoruz.

 

HOCA MESUT

  • 14. yüzyılda  Kırşehir’de yaşadığı düşünülen bir şairdir.

  • Arapça ve Farsçyı iyi bildiği anlaşılmaktadır.

  • Dili sade ve anlaşılırdır.

  • Tercümelerine kendi görüş ve düşüncelerini de katarak onları genişletmiştir.

 

Eserleri:

Süheyl ü Nevbahar: Yeğeni  İzzeddin Ahmed ile beraber ayazdıkları bir aşk mesnevisidir.

Ferhengnâme-i Sadî: Sadi’nin Bostan adlı eserinden tercüme edilen seçilmiş şiirlerden oluşmaktadır.

 

KUL MESUD

  • 14. yy. Şairlerindendir.

  • Hakkında fazla bilgi yoktur.

  • Hoca Mesut ile aynı kişi olabileceğine dair görüşler vardır.

  • Aydın Emirinin isteği üzerine Kelile ve Dimne’yi tercüme etmiştir.

 

ŞEYHİ

  • 15. yy. Şairlerinden olup Kütahya’lıdır.

  • Asıl adı Yusuf Sinan’dır. Hacı Bayram-ı Veli’nin müridi olduktan sonra “Şeyhi” adını kullanmaya başlamıştır.

  • Tasavvuftan etkilenmiş ancak daha çok din dışı konularda şiirler yazmıştır.

  •  Tıp eğitimi almıştır. Çelebi Mehmet’in göz rahatsızlığını iyileştirmiştir.

  • Harname adlı 126 beyitlik sembolik mesnevisiyle tanın­mıştır.

  • Bir fabl olan Harname’de şair, bir eşekten hareketle tasav­vufi ve toplumsal bir hiciv örneği vermiştir.

Eserleri:

Harname (mesnevi):

Hüsrev ü Şirin (Farsçadan çeviri, mesnevi)

Divan

 

AHMET PAŞA

  • 15. yüzyıl şairidir. Edirne’lidir. Bursa’da ölmüştür.

  • Fatih Sultan Mehmet’in hocasıdır. Kadılık, Müderrislik gibi pek çok memuriyette görev almıştır.

  • 16. yüzyıl şairleri üzerinde etkili olmuştur.

  • İftira sonucu  Fatih tarafından hapse atılınca “Kerem Kasidesi”ni yazmış, sonuçta affedilmiştir.

  • Din dışı konularda yazdığı gazel, şarkı ve murabbaları ile ünlüdür.

  • Nazirecilik ve tarih düşürmeciliği iyi bilen ve bu alanda kendinden sonraki şairlere örnek olan bir şairdir.

 

Eseri:

Divan

 

NECATİ

  • 15. Yüzyıl şairlerinden olup asıl adı İsa’dır. Bazı kaynaklarda asıl adı Nuh olarak da geçmektedir.

  • Divan katipliği, nişancılık gibi devlet vazifelerinde bulunmuştur.

  • Halkın anlayabileceği bir dil kullanarak mahallileşme akımını başlatmıştır.

  • Şiirlerinde atasözlerine ve halk söyleyişine yer vermiştir.

  • Türkçenin şiir dili olmasına katkıda bulunan şairlerdendir.

 

Eseri:

Divan

 

SÜLEYMAN ÇELEBİ

15. yüzyıl divan şairidir.

  • Vesiletü’n Necat (Kurtuluş Vesilesi) adlı mesnevisiyle tanınmıştır.

  • Sade bir dil kullanmıştır.

  • Dini- tasavvufi konularda yazmıştır.

  •  

Eseri:

Vesiletü’n Necat (Mevlid)

 

ALİ ŞİR NEVAİ

  • 15. yüzyıl divan şairidir. Şair ve devlet adamı olarak bilinir.

  • Çağatay edebiyatının( Doğu Türkçesi) en  önemli temsilcisidir.

  • Türk Edebiyatının ilk tezkiresini yazmış, ilk hamse sahibi olmuş şairdir.

 

Eserleri:

Divan (dört tane)

Muhakemet-ül Lugateyn (Türkçenin Farsçadan üstün olduğu savunulur.)

Mecalisü’n Nefais (ilk tezkire)

Mizan’ül Evzan (Aruz vezniyle ilgili teorik bir eser)

 

TAŞLICALI YAHYA

  • 16. yüzyıl divan şairlerindendir. Arnavutluk asıllıdır.

  • Yeniçeri şairlerdendir.

  • Hayali adlı şairle bir çekişme yaşadığı, Irak seferi sırasında Fuzuli ile tanıştığı düşünülmektedir.

  • Mesnevileriyle tanınır. Hamse sahibidir.

  • Sade ve temiz bir dil kullanmıştır.

  • Mahallileşme akımının etkisinde kalmıştır.

 

Esererleri:

Divan:

Şah u Geda (mesnevi)

Yusuf u Züleyha

Gencine-i Raz:

Kitab-ı Usul

Gülşen-i Envar

 

BAĞDATLI RUHİ

  • 16. yüzyılda yaşamıştır.

  • Azeri sahası şairidir.

  • Mevlevidir.

  • Toplumsal konuları işleyen bir şairdir.

  • Divan’ındaki terkib-i bend’iyle tanınır. Üzerine üç yüzden fazla nazire yazılan bu “terkib-i bent”e en güzel nazireyi Ziya Paşa yazmıştır.

Eseri:

Divan

 

GÜVAHİ:

  • Didaktik yönü ağır basan asker sanatçılardandır.

  • Yavuz Sultan Selim döneminde Mısır ve Çaldıran seferlerine katılan sanatçı sefere giderken Anadolu’da masal, fıkra, atasözü gibi anonim değerleri derleyip şiir şeklinde ortaya koymuştur.

 

Eseri:

Pendname: 2133 beyitlik mesnevi

 

FUZULİ

  • 16. yüzyıl divan şairi olup  Bağdat’ta yaşayan şair Azeri sahası Türk edebiyatçılarındandır.

  • Azeri Türkçesi, Arapça ve Farsça dillerinin üçünü de eserlerinde kullanmıştır.

  • Beşeri aşkı ilahi aşka ulaşmada bsamak olrak kullanmıştır.

  • Acı, hasret, ayrılık gibi insana üzüntü veren duyguların insanı olgunlaştıracağınaa inanmış, eserlerinde işlemiştir..

  • Eserlerindeki bilimsellik göze çarpar.Şiirlerinde geçen konuların ve anlatımlarından tıp, stronomi gibi bilimlerden anladığı anlaşılmaktadır.

  • Mutasavvıf değildir ama tasavvuftan yararlanır.

  • Söz sanatlarını bolca kullanmayı tercih etmiştir.

  • Türkçe, Arapça ve Farsça divanı olan tek sanatçıdır.

 

Eserleri:

Divan (Türkçe, Arapça ve Farsça)

Leyla ile Mecnun (mesnevi)

Şikâyetname (Süslü nesir örneğidir. Kanuni’nin ölümünden sonra kendisine verilmeyen maaşı vesilesiyle rüşvetçiliği, sosyal aksaklıkları konu edinen bir mektuptur.)

Hadikatü’s Süeda (Kerbela olayını anlatır)

Hadis-i Erbain Tercümesi (Kırk Hadis)

Risale·i Sıhhat ü Maraz (Sağlıkla ilgili)

Beng ü Bade

Enisü’l Kalb

Rind ü Zahit

Sakiname

 

BAKİ

  • 16. yüzyıl İstanbul şairlerindendir.

  • Sultanü’ş Şuara (Şairler Sultanı) olarak tanınır.

  • Gazel konusunda otorite sayılır..

  • Bireysel konularda yazmayı tercih etmiştir.

  • Mahallileşme akımının etkisiyle sade İstanbul Türkçesiyle şiirler yazmış bir öncü isimdir.

  • Kanuni tarafından korunmuştur.

  • Kanuni’nin ölümü üzerine terkib-i bend biçiminde yazdığı, en önemli eseri olan Kanuni Mersiyesi’yle tanınmıştır.Mesnevisi yoktur.

 

Eserleri:

Divan

Fezail-i Cihad (Arapçadan tercüme)

Fezail-i Mekke (Arapçadan tercüme)

Hadis-i Erbain Tercümesi

 

ZATİ

 

  • 16. yüzyılda yaşamıştır. Balıkesir’de doğmuş, İstanbul’a yerleşmiştir.

  • Gazel ve kaside türlerinde eserler veren önemli divan şairlerimizdendir.

  • Medrese eğitimi almadan kendini yetiştirmiş ve Fuzuli ya da Baki seviyesinde kendini duyurmuştur.

  • Hayatı boyunca geçim sıkıntısı çekmiştir. Öldüğünde cenazesi şairlerin kendi aralarında topladıkları parayla kaldırılabilmiştir.

 

Eserleri:

Şem ü Pervane

Ahmed ü Mahmud

Ferruhname

Siyer-i Nebi

Fal-i Kur’an

Şehrengiz

HAYALİ

  • 16.yy. şairlerindendir. Selanik’te doğup İstanbul’ a gelmiştir. Edirne’de ise ölmüştür.

  • Şiir ve tasavvuf eğitimi görmüştür.

  • Heyecan ve hisse çok değer veren bir şairdir.

  • Tasavvufi şiirleri olmakla birlikte tasavvufi bir şair değildir.

 

Eseri:

Divan

 

NEVİ

  • Malkara doğumludur. İstanbul'da eğitim görmüştür.

  • Sultan 3. Murad’ın hocasıdır.

  • Sâde ve samimî duygularla yazılmış gazelleri ile tanınmıştır.

  • Söz sanatlarına, kelime oyunlarına ve süslü anlatıma önem vermemiştir.

  • Arapça, Farsça ve Arapça eserleri vardır.

  • Âşıkane söyleyişi vardır.

Eserleri:

Dîvan

Hasb-ı Hâl

Tercüme-i Hadîs-i Erbain

 

NEF’İ

 

  • 17. yüzyıl divan şairidir. Erzurum’ludur.

  • İstanbul’da iyi bir eğitim görmüştür.

  • Methiye ve Hiciv şairidir. (Ölümü de hicivleri yüzünden olmuştur)

  • Kaside ustasıdır.

  • Sebk-i Hindi akımının etkisindedir.

  • Dili ağır ve süslüdür.

  • Musikiye önem verir.

 

Eserleri:

Divan (Farsça ve Türkçe)

Siham-ı Kaza (Kaza Okları, hicivlerini topladığı kitabı)

 

NABİ

  • 17. yüzyıl divan şairlerindendir.Urfa doğumludur.

  • Arapça ve Farsça bilmektedir.

  • Musikiye yatkındır.

  • Hikemi (öğretici, düşündürücü, felsefi) şiir tarzının en önemli temsilcisidir.

  • Düşünceye önem veren toplumcu yönü olan bir şairdir.

  • Çağının aksaklıklarını eleştirmiştir.

  • Şiirlerinde anlaşılması güç sözcüklere fazla yer vermez. Şeyhü’ş Şuara (Şairlerin Şeyhi) unvanıyla anılır.

Eserleri:

Divan (Türkçe ve Farsça)

Hayriye (Oğlu için yazdığı, didaktik bir mesnevi)

Hayrabad (mesnevi)

Tuhfetü’l Harameyn (Gezi yazıları)

Surname

 

AZMİZADE HALETİ

 

  • 17. yüzyılın İstanbullu şairlerinden birisidir.

  • Asıl adı Mustafa’dır. Babası Azmi Efendiden dolayı AzmizadeHaleti diye anılmıştır.

  • Rubai nazım şeklini edebiyatımızda kullanan en usta şairlerden birisidir.

  • Müderrislik, kadılık gibi devlet vazifelerinde bulunmuştur.

  • İslam hukuku alanında mensur eserleri ile tasavvuf alanında yazılmış rubaileri vardır.

  •  

Eserleri:

Divan

Sakiname

Münşeat

 

NAİLİ

  • İstanbulludur. Asıl adı Mustafa’dır.

  • Fikirlerini kısa ve ölçülü anlatmayı bilen bir sanatçıdır.

  • Halveti tarikatındandır. Tasavvuf ile ilgilidir.

  • Arapça ve Farsçayı iyi bilir.

  • Gazel tarzına yeni bir söyleyiş, yeni bir tarz, yeni bir hava getirmiştir.

  • Sebk-i Hindi tarzının divan edebiyatındaki ilk temsilcisidir.

  • Şarkı nazım şeklini divan edebiyatında ilk kullanan sanatçı olarak bilinir.

 

Eseri:

Divan

 

NEVİZADE ATAİ

  • 17. yy’ özellikle mesnevi alanında başarılı olmuş şairlerinden birisidir.

  • İyi bir öğretim görmüş, medrese hocalığı yapmıştır.

  • Mesnevinin yanı sıra azel ve kaside alanında da ustadır.

  • Fuzuli ve Baki’nin tesiri görülür.

  • Dili oldukça ağır dır.

  • Hamse sahibidir.

 

Eserleri:

Hamse

Hezliyyat: Devrinde yaşamış bazı kişiler hakkında yazılmıştır. 100 beyitten oluşur.

Münşeat: Sekiz mektuptan oluşur.

 

NEŞATİ

  • Edirnelidir. Asıl adı Ahmet’tir.

  • Konya’da bulunmuştur. Mevlevi şeyhidir.

  • Kasidelerinde Nef’î’nin etkisi görülür.

  • Divan edebiyatının Sebk-i Hindî tarzının öncülerindendir.

  • Mevlevi olmasına rağmen şiirlerinde tasavvuf etkisi azdır.

 

Eserleri:

Dîvân

Hilye-i Enbiya- 187 beyitlik mesnevi

Edirne Şehrengîzi: Divan’ının sonunda bulunan 144 beyitlik bir mesnevidir.

Şerh-i Müşkilât-ı Urfî

 

ŞEYHÜLİSLAM YAHYA

  • İstanbulludur. İyi bir öğrenim görmüştür.

  • Değişik devlet vazifelerinde bulunmuştur.En son Şeyhülislam olmuştur.

  • Sade ve temiz bir Türkçe kullanmıştır.

  • Nükteli bir üslubu vardır.

  • Rubai veznini gazelde ilk o kullanmıştır.

 

 

Eseri:

Divan

Şerh-i Feraiz

Nigaristan

 

NEDİM

 

  • Asıl adı Ahmet olan sanatçı İstanbulludur.

  • İyi bir eğitim görmüş, müderrislik yapmıştır.

  • Divan Edebiyatına özellikle mazmun ve sevgili tiplemelerinde yenilikler getirmiştir.

  • Lale Devrinin zevk ve eğlence şairi olarak tanınmıştır.

  • Mahallileşme Akımının en önemli şairi olarak tanınır.

  • Mesnevisi yoktur.

  • Hece ölçüsü ile yazılmış bir türküsü vardır.

  • Daha çok gazel ve şarkı türünde eserler vermiştir.

  • Lale Devrini bitiren Patrona Halil isyanı sırasında ölmüştür.

 

Eseri: Divan

 

ŞEYH GALİP

 

  • İstanbul doğumlu olup asıl adı Mehmet’tir.

  • Tasavvufi aşk eserlerinde önemli yer tutar.

  • Kendisi aynı zamanda mevlevi şeyhidir.

  • Sebk-i Hindi tarzını benimsemiştir.

  • Gazellerinin yanı sıra şarkıları da vardır.

  • Heceyle şiir yazma denemeleri de yapmıştır.

 

Eserleri:

 

Divan

Hüsn ü Aşk: Alegorik tarzda yazılmış 2001 beyitlik bir mesnevidir.

 

ENDERUNLU VASIF

 

  • İstanbul doğumludur.

  • Enderun'da eğitim almıştır

  • Nedim’in etkisinde kalmıştır.

  • Gazel, kaside ve muhammesleri vardır.

  • İstanbul Türkçesini eserlerine güzel bir biçimde uygulamıştır.

  • Şarkı türünde en fazla eseri Enderunlu Vasıf vermiştir.

 

Eseri:

Divan

 

ENDERUNLU FAZIL

 

  • Enderun'da eğitim almıştır

  • Mesnevileri ve manzum hikayeli ile ünlenmiştir.

  • Mahallileşme akımının etkisinde kalmıştır.

 

Eserleri:

Defter-i Aşk

Hubanname

Zenanname

Çenginame

 

LESKOFÇALI GALİP

 

  • Sırbıstan- Leskofça doğumludur.

  • Encümen-i Şuara başkanlığı yapmıştır.

 

Eseri: Divan

 

YENİŞEHİRLİ AVNİ

  • Yunanistan-Yenişehir doğumludur.

  • Arapça,Farsça, Fransızca ve Rumca öğrenmiştir.

  • Mevlevi tarikatındandır.

  • Encümen-i Şuara topluluğundandır.

 

Eserleri:

Divan

Ateşgede

Mir’at-ı Cünun

Abname

Mesnevi Tercümesi

 

KEÇECİZADE İZZET MOLLA

 

  • İstanbul doğumludur. Kadılık yapmıştır.

  • Gazel ve mesnevi alanında kendini göstermiştir.

 

Eserleri:

Divan

Mihnet-i Keşan

Gülşen-i Aşk

Çekiç camı kırar ama çeliği sertleştitir.

 TURKİYE

2016- dinledebiyat.com © Her hakkı saklıdır.

  • Instagram Social Icon
  • dinledebiyat
  • w-googleplus