İSLAMİYETE GEÇİŞ DÖNEMİ

İslamiyete Geçiş Dönemi Genel Özellikleri:

  • İlk defa Arapça ve Farsça kelimeler kullanılmıştır.

  • Uygur Alfabesi  yanında Arap Alfabesi de kullanılmaya başlanmıştır.

  • Şiirde dötlük yanında beyit de kullanılmıştır.

  • Hece vezni yanında aruz vezni de kullanılmaya başlanmıştır.

  • Daha çok didaktik (öğretici) özellikteki eserler verilmiştir.

  • Eski Türk kültürü ile İslami kültür iç içedir.

Geçiş Dönemi Ürünleri:


KUTADGU BİLİG

  • Yazarı Yusuf Has Hacip Balagasun şehrinde doğmuştur. İyi bir eğitimden sonra Kaşgar’a gitmiş ve sonrasında eserini Karahanlı hakanı Buğra Han’a sunmuştur.

  • Eser “mutluluk veren bilgi” anlamındadır.

  • İdeal bir devlet yönetiminin nasıl olması gerektiğini anlatmıştır.

  • Birimi beyit, ölçüsü aruz, kalıbı fe u lün/fe u lün /fe ul’dür.

  • Bilinen üç nüshası, bugün Fergana, Viyana ve Mısır’da bulunmaktadır.

  • Türk Edebiyatında  aruz kullanılan ilk eserdir.

  • Eser Türk Edebiyatının ilk mesnevisi olarak kabul edilir.

  • Alegoriktir. Yani temsili kişiler konuşturularak mesaj verilir.

  • Kün Togdı (hükümdar, kanun, adalet); Ay Toldı (mutluluk, saadet); Odgurmış (akıbet, hayatın sonu); Ögdülmiş (Akıl, zekâ) temsili karakterdirler.

 

DİVAN Ü LUGAT-İT TÜRK: 

  • Kaşgar’da yönetici bir ailedendir. Babasının zehirlenip öldürülmesinden sonra kaçak hayatı yaşamıştır. Bu sürede Türk illerini gezmiş ve tanımıştır.

  • Eserine bir Türk illeri haritası koymuştur.

  • Eserinde sav,sagu, koşuk örnekleri de vardır. Bu ürünler İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatının yazılı ilk örnekleridir.

  • Araplara Türkçe’yi öğretmek amacıyla yazılmıştır.

  •  Eserde Türkçe sözcüklerin anlamları Arapça’yla açıklanmakta ve her maddeden sonra birtakım Türkçe metinler örnek olarak verilmektedir. 

  • Eserde yedi bin beş yüzden fazla kelime açıklanmış ve örneklendirilmiştir.

 

ATABETÜ’L-HAKAYIK: 

  • Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmıştır.

  • Şairin anadan doğma kör olduğu, azimle okuyup alim olduğu söylenir.

  • Hakaniye Türkçesi ile yazılmıştır.

  • “Hakikatler Basamağı” anlamına gelir.

  • Dini-ahlaki bir eserdir.

  • Sipehsalar Mehmet Bey’e sunulmuştur.

  • Arapça ve Farsça kelimeler bulunur.

  • On dört bölümden oluşmuştur. Kırk beyit ve yüz bir dörtlükten oluşur.

  • Toplamda 484 mısra vardır.

  • Bilginin faydası, cehaletin zararları, cömertlik, cimrilik, iyi ve kötü huylar anlatılarak halka yararlı olmak amacı güdülmüştür. 

  • Şair anlattığı bilgilere ayet ve hadisleri delil gösterir.

  • Mesnevi tarzındadır ama gazeli andırır bir yapısı vardır.

 

DİVAN-I HİKMET

Türk Dünyasının ilk mutasavvıfı kabul edilen Ahmet Yesevi tarafından söylenilen “hikmet” adlı şiirlerinden oluşur.

  • Dünya, ahiret hayatı, cennet, cehennem tasvirleri, peygamber yaşımı, peygamber mucizeleri, dini ve ahlaki öğütler içerir.

  • Hece ölçüsü ve dörtlüklerle yazılmıştır. 4+3 ve 4+4+4 ölçülüdür.

  • Allah, peygamber sevgisi işlenmiştir.

  • Sade ve yalın bir dil kullanılmıştır.

  • Hem aruz hem de hece ölçüsü kullanılmıştır.

  • 144 tane “hikmet” ve 1 “münacaat”tan oluşur.

  • Hakaniye Lehçesiyle yazılmıştır.

  • İslami ögeler ile İslamiyet öncesi ögeler bir arada kullanılmıştır.

  • Didaktik ve manzum bir eserdir.

 

DEDE KORKUT HİKAYELERİ

  • Oğuz Türklerinin komşu milletler ve kendi aralarındaki olayları anlatın

  • Destani hikayelerdir.

  • Dede Korkut hikayelerinin tek ve tam nüshası Almanya’da Dresden Kütüphanesi’ndedir.

  • On iki hikaye ve bir ön sözden oluşur.

  • Nesir ve nazım iç içedir.

  • Dil sadedir. Arapça kelimeler yeni taşınılan İslam dini ile ilgili terimlerdir. Ancak yine de sınırlı sayıdadır.

  • Hikayeleri anlatan Dede Korkut’un gerçek bir kişilik olup olmadığı tam olarak bilinmemektedir. Daha çok temsili bir karakter olduğu düşünülmektedir.

  • Sözlü gelenekle yaşayan hikayeler 15. yy’da yazıya geçirilmiştir.

Çekiç camı kırar ama çeliği sertleştitir.

 TURKİYE

2016- dinledebiyat.com © Her hakkı saklıdır.

  • Instagram Social Icon
  • dinledebiyat
  • w-googleplus